Κίνα: Φυλάκιση 3 ετών στον καλλιτέχνη που σατίριζε τον Μάο και τον κομμουνισμό
Σε τρία χρόνια φυλάκιση καταδικάστηκε στην Κίνα ο γνωστός εικαστικός Γκάο Ζεν, μέλος του διεθνώς αναγνωρισμένου καλλιτεχνικού διδύμου «Gao Brothers», για έργα στα οποία σατίριζε και ασκούσε έντονη κριτική στον Μάο Τσε Τουνγκ και τον κομμουνισμό.
Ο 70χρονος καλλιτέχνης κρίθηκε ένοχος για το αδίκημα της προσβολής της φήμης και της τιμής «ηρώων και μαρτύρων» της Κίνας, με δικαστήριο της πόλης Σανχέ, στην επαρχία Χεμπέι, να του επιβάλλει τη μέγιστη προβλεπόμενη ποινή των τριών ετών.
Σύμφωνα με το Reuters, η καταδίκη αφορά σατιρικά έργα που ο Γκάο είχε δημιουργήσει κυρίως μεταξύ 2005 και 2009, δηλαδή χρόνια πριν τεθεί σε ισχύ η νομοθεσία στην οποία βασίστηκε η δίωξή του.
Ο Μάο γονατιστός και με «μύτη Πινόκιο»
Ο Γκάο Ζεν και ο μικρότερος αδελφός του, Γκάο Τσιανγκ, έγιναν γνωστοί διεθνώς από τη δεκαετία του 2000 μέσα από έργα που άγγιζαν ορισμένα από τα πιο ευαίσθητα κεφάλαια της σύγχρονης κινεζικής ιστορίας.
Η Πολιτιστική Επανάσταση, η κρατική εξουσία και η καταστολή στην πλατεία Τιενανμέν το 1989 αποτέλεσαν επανειλημμένα αντικείμενο της τέχνης τους.
Ανάμεσα στα γνωστότερα έργα τους βρίσκεται το «Mao’s Guilt», στο οποίο ο Μάο απεικονίζεται γονατιστός, με το κεφάλι σκυμμένο, σαν να ζητά συγχώρεση.
Σε άλλο γλυπτό, ο ιδρυτής της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας παρουσιάζεται με υπερβολικά μεγάλη μύτη που παραπέμπει στον Πινόκιο και με γυναικείο στήθος. Τα έργα αυτά ήταν μεταξύ εκείνων που χρησιμοποιήθηκαν στο δικαστήριο εναντίον του καλλιτέχνη, σύμφωνα με όσα δήλωσε η σύζυγός του.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό έργο των αδελφών Γκάο είναι το γυαλισμένο γλυπτό από ανοξείδωτο ατσάλι «Η Μις Μάο προσπαθεί να ισορροπήσει στην κορυφή του κεφαλιού του Λένιν», που είχε παρουσιαστεί το 2010 στο Ρίτσμοντ του Βανκούβερ.
Συνελήφθη ενώ είχε επιστρέψει στην Κίνα για να δει την οικογένειά του
Ο Γκάο Ζεν ζούσε στη Νέα Υόρκη και είναι μόνιμος κάτοικος των Ηνωμένων Πολιτειών. Τον Αύγουστο του 2024 ταξίδεψε στην Κίνα μαζί με τη σύζυγο και τον γιο του προκειμένου να επισκεφθεί συγγενείς. Στις 26 Αυγούστου συνελήφθη από τις κινεζικές Αρχές με την κατηγορία ότι προσέβαλε «ήρωες και μάρτυρες» της χώρας.
Έκτοτε παρέμεινε υπό κράτηση μέχρι τη δίκη και την καταδίκη του. Το Reuters αναφέρει ότι η διαδικασία διεξήχθη κεκλεισμένων των θυρών και ότι σε ξένους διπλωμάτες δεν επετράπη να παρακολουθήσουν τη δίκη.
Η σύζυγος και ο Αμερικανός γιος του δεν μπορούν να φύγουν από την Κίνα
Η υπόθεση έχει αποκτήσει και διπλωματικές διαστάσεις, καθώς η σύζυγος και ο γιος του Γκάο εξακολουθούν να βρίσκονται στην Κίνα. Ο γιος του είναι Αμερικανός πολίτης, ενώ, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κανένας από τους δύο δεν έχει κατηγορηθεί για κάποιο αδίκημα.
Παρά ταύτα, τους έχει απαγορευθεί η έξοδος από τη χώρα μετά τη σύλληψη του καλλιτέχνη. Η Amnesty International αναφέρει ότι η οικογένειά του έχει υποστεί παρενοχλήσεις και εκφοβισμό και χαρακτηρίζει τους περιορισμούς αυτούς μορφή «συλλογικής τιμωρίας».
Η Amnesty καταγγέλλει αναδρομική εφαρμογή του νόμου
Ιδιαίτερα έντονη ήταν η αντίδραση της Διεθνούς Αμνηστίας μετά την ανακοίνωση της ποινής. Η διευθύντρια της οργάνωσης για την Κίνα, Σάρα Μπρουκς, υπογράμμισε ότι ο Γκάο καταδικάστηκε στη μέγιστη ποινή που προβλέπεται για το συγκεκριμένο αδίκημα και κατηγόρησε τις κινεζικές Αρχές ότι χρησιμοποιούν αόριστα διατυπωμένους νόμους για να αποτρέψουν την ανεξάρτητη καλλιτεχνική έκφραση.
«Κανένας καλλιτέχνης δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζει ποινική τιμωρία επειδή δημιουργεί έργα που αμφισβητούν την επίσημη αφήγηση», ανέφερε η Μπρουκς. Η οργάνωση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι τα έργα για τα οποία διώχθηκε ο Γκάο είχαν δημιουργηθεί πολλά χρόνια πριν από την υιοθέτηση της σχετικής νομοθεσίας, κάνοντας λόγο για αναδρομική εφαρμογή της.
Ανησυχία και για την υγεία του
Η Amnesty εκφράζει παράλληλα ανησυχίες για την κατάσταση της υγείας του 70χρονου. Σύμφωνα με την οργάνωση, αντιμετωπίζει μεταξύ άλλων προβλήματα στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης και συσσώρευση υγρού στα γόνατα, ενώ φέρεται να έχει καταρρεύσει αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της κράτησής του.
Από τον Μάιο του 2025, η επικοινωνία του με την οικογένειά του φέρεται επίσης να έχει περιοριστεί σημαντικά.
Η ποινή του Γκάο Ζεν λήγει, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, στις 25 Αυγούστου 2027, καθώς στον χρόνο της ποινής συνυπολογίζεται η μακρά περίοδος που έχει ήδη περάσει υπό κράτηση. Ο καλλιτέχνης έχει αποφασίσει να ασκήσει έφεση τόσο κατά της καταδικαστικής απόφασης όσο και κατά της ποινής.
Η υπόθεσή του έχει μετατραπεί σε νέο σημείο αντιπαράθεσης γύρω από τα όρια της καλλιτεχνικής έκφρασης στην Κίνα. Για τους υποστηρικτές του, στο εδώλιο δεν βρέθηκε μόνο ένας 70χρονος εικαστικός, αλλά το δικαίωμα της τέχνης να κοιτάζει την Ιστορία χωρίς να ακολουθεί την επίσημη εκδοχή της.
