Διάστημα: Ανακαλύφθηκε νέα κατηγορία κοσμικών εκρήξεων
Οι παρατηρήσεις του Σύμπαντος συνεχίζουν να επιφυλάσσουν απρόσμενες εκπλήξεις. Μια ομάδα Κινέζων αστρονόμων δημοσίευσε πρόσφατα μελέτη στο περιοδικό The Astrophysical Journal Letters, περιγράφοντας ένα εξαιρετικά παράξενο οπτικό παροδικό φαινόμενο που εντοπίστηκε στο κέντρο ενός μακρινού νάνου γαλαξία.
Το φαινόμενο, με την ονομασία AT2019ijn, εμφανίστηκε ως μια έντονη μπλε οπτική λάμψη, η οποία χαρακτηρίστηκε από απότομη αύξηση της φωτεινότητάς της και στη συνέχεια από μια ασυνήθιστα αργή εξασθένηση, συνοδευόμενη από εξαιρετικά ισχυρή ραδιοεκπομπή. Η φωτεινή αυτή έκρηξη ανιχνεύθηκε για πρώτη φορά τον Μάιο του 2019 από τα όργανα του Zwicky Transient Facility. Η ασυνήθιστη φύση της δεν ταιριάζει με καμία από τις συμβατικές κατηγορίες παροδικών αστρονομικών φαινομένων. Η δυναμική της υποδηλώνει την παρουσία ακραίων δυνάμεων και μιας πανίσχυρης, ιδιαίτερα ενεργής κεντρικής «μηχανής», ικανής να παράγει αδιανόητες ποσότητες ενέργειας στο βαθύ Διάστημα, ανοίγοντας νέους δρόμους στην αστρονομική έρευνα.
Ένα ταχύ παροδικό φαινόμενο με ανώμαλη συμπεριφορά
Τα ταχέως εξελισσόμενα μπλε οπτικά παροδικά φαινόμενα είναι εξαιρετικά σπάνια και δύσκολα στον εντοπισμό. Συνήθως φτάνουν στη μέγιστη φωτεινότητά τους μέσα σε περίπου 10 ημέρες, εμφανίζοντας έντονα μπλε χρώματα κοντά στην κορύφωση της έκρηξης, και στη συνέχεια εξασθενούν εκθετικά μέσα σε περίπου έναν μήνα.
Ωστόσο, οι αναλύσεις της ομάδας του Χουτσένγκ Ντινγκ (Hucheng Ding) από το Anhui Normal University επιβεβαιώνουν ότι το AT2019ijn αποτελεί μια πραγματική ανωμαλία. Το αντικείμενο αύξησε τη φωτεινότητά του εξαιρετικά γρήγορα, φτάνοντας στο μέγιστο μέσα σε μόλις 5,26 ημέρες, αλλά στη συνέχεια παρουσίασε μια πολύ αργή εξασθένηση που διήρκεσε πολύ περισσότερο από ό,τι παρατηρείται συνήθως. Η συμπεριφορά αυτή θυμίζει περισσότερο τις υπερφωτεινές υπερκαινοφανείς εκρήξεις (superluminous supernovae) ή τα φαινόμενα παλιρροϊκής διάσπασης άστρων (tidal disruption events).
Ο ραδιοπίδακας και οι θεωρίες για την «κεντρική μηχανή»
Οι παρατηρήσεις στα ραδιοκύματα αποκάλυψαν ακόμη μεγαλύτερες εκπλήξεις. Οι αστρονόμοι εντόπισαν μια επίμονη ραδιοεκπομπή, η οποία κορυφώθηκε 641 ημέρες μετά την αρχική ανίχνευση του φαινομένου στο ορατό φως. Η έντασή της ξεπερνούσε κατά περισσότερο από μία τάξη μεγέθους εκείνη άλλων γνωστών γεγονότων αυτού του τύπου, ενώ ήταν συγκρίσιμη με τις εκπομπές που παράγονται από πίδακες σχετιζόμενους με φαινόμενα παλιρροϊκής διάσπασης.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτές οι τιμές προέρχονται από έναν σχετικιστικό πίδακα (relativistic jet), ο οποίος αρχικά δεν ήταν ευθυγραμμισμένος με τη Γη και αργότερα βρέθηκε στην κατεύθυνση των παρατηρήσεών μας.
Τα συμπεράσματα της μελέτης συγκλίνουν κυρίως στο σενάριο μιας παλιρροϊκής διάσπασης που προκλήθηκε από την έλξη μιας μαύρης τρύπας ενδιάμεσης μάζας, περίπου 132.000 φορές μεγαλύτερης από τη μάζα του Ήλιου. Ωστόσο, οι ερευνητές θεωρούν ακόμη πιθανό και το ενδεχόμενο η πηγή του φαινομένου να είναι ένας εξαιρετικά ισχυρός μαγνήταρας (magnetar), δηλαδή ένα άστρο νετρονίων με ακραία ισχυρό μαγνητικό πεδίο.
Με αυτά τα πρωτόγνωρα χαρακτηριστικά, το AT2019ijn φαίνεται να σηματοδοτεί την εμφάνιση μιας εντελώς νέας κατηγορίας κοσμικών εκρήξεων.
