Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν πανικοβάλλεσαι;
Έχεις νιώσει ποτέ πως ο χρόνος «πάγωσε» τη στιγμή που τρόμαξες; Ότι τα δευτερόλεπτα επιμηκύνθηκαν, σχεδόν με επιμονή, ενώ μέσα σου κάτι χτυπούσε πιο δυνατά;
Αυτό το φαινόμενο, που δεν είναι ψευδαίσθηση αλλά βιολογική πραγματικότητα, έχει απασχολήσει επιστήμονες, νευρολόγους και ψυχολόγους εδώ και δεκαετίες. Κι όμως, η εξήγηση είναι πιο ανθρώπινη απ’ όσο φαντάζεσαι.
Ο χρόνος δεν αλλάζει, εσύ αλλάζεις
Ο φυσικός χρόνος συνεχίζει κανονικά, αλλά ο υποκειμενικός χρόνος, όπως τον αντιλαμβάνεται ο εγκέφαλός σου, μπορεί να διασταλεί ή να συρρικνωθεί ανάλογα με την ψυχική σου κατάσταση.
Όταν τρομάζεις:
Ο εγκέφαλος εισέρχεται σε λειτουργία επιβίωσης (fight or flight)
Η αμυγδαλή, το «κέντρο του φόβου», ενεργοποιείται αστραπιαία
Το σώμα απελευθερώνει κορτιζόλη και αδρεναλίνη, προκαλώντας υπερ-αντίληψη
Το αποτέλεσμα; Καταγράφεις περισσότερες πληροφορίες ανά δευτερόλεπτο με τρόπο που κάνει τον χρόνο να φαίνεται επιμηκυμένος.
Η μελέτη που το απέδειξε
Σε ένα πείραμα του καθηγητή David Eagleman στο Baylor College of Medicine, εθελοντές έπεφταν από μεγάλο ύψος με δίχτυ ασφαλείας. Όταν ρωτήθηκαν πόσο διήρκησε η πτώση, όλοι απάντησαν πολύ μεγαλύτερο χρόνο από τον πραγματικό.
Ο εγκέφαλος τους κατέγραψε περισσότερα «καρέ» -όπως μια κάμερα σε slow motion- προκαλώντας την αίσθηση παράτασης του χρόνου.
Γιατί το κάνει αυτό ο εγκέφαλος;
Δεν πρόκειται για «κόλπο» ή λάθος, αλλά για εξελικτικό μηχανισμό. Όταν βρίσκεσαι σε απειλή, η φύση σού επιτρέπει να δεις, να επεξεργαστείς και να αντιδράσεις πιο γρήγορα. Ο χρόνος φαίνεται πιο αργός, ώστε να πάρεις ταχύτερες αποφάσεις και να αποκτήσεις… προβάδισμα επιβίωσης. Στην ουσία, ο εγκέφαλός σου «παραμορφώνει» το χρόνο για να σώσει τη ζωή σου.
Το ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι ο εγκέφαλος δεν «τρέχει πιο γρήγορα» την ώρα του πανικού. Αντίθετα, αποθηκεύει περισσότερες λεπτομέρειες στη μνήμη. Έτσι, όταν ανακαλείς μια αγχωτική ή τρομακτική εμπειρία, θυμάσαι τόσα πολλά, που σου φαίνεται ότι κράτησε πολύ περισσότερο απ’ όσο πραγματικά διήρκεσε.
Παραδείγματα
Στα οδικά ατυχήματα, οι επιζώντες συχνά λένε ότι «είδαν τα πάντα σε αργή κίνηση». Σε ακραίες καταστάσεις, επιζώντες φυσικών καταστροφών θυμούνται λεπτομέρειες που δεν θυμόταν κανείς άλλος. Ακόμα και στον αθλητισμό, οδηγοί της F1, του σκι περιγράφουν ότι «ο χρόνος επιβραδύνεται» όταν βρίσκονται σε οριακές καταστάσεις
Ο εγκέφαλος είναι εξαιρετικά προσαρμοστικός. Όταν βρεθείς σε κίνδυνο, δεν σε εγκαταλείπει, σε κάνει να νιώσεις ότι έχεις περισσότερο χρόνο, ακόμη κι αν ο κόσμος γύρω σου συνεχίζει με την ίδια ταχύτητα. Δεν είναι μαγεία. Είναι νευροεπιστήμη…
