Η ηθική απαξία της προδομένης εμπιστοσύνης
Ένα ζήτημα όπου αποτυπώνονται καθαρά τα όρια του δημόσιου διαλόγου είναι η συζήτηση για τις γυναικοκτονίες. Πρόκειται αναμφίβολα για ένα υπαρκτό και βαθιά σοβαρό κοινωνικό φαινόμενο, που δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ούτε με αμηχανία ούτε με συμψηφισμούς. Η δολοφονία γυναικών μέσα σε περιβάλλοντα ελέγχου, κακοποίησης, εξουσιαστικής σχέσης ή έμφυλης βίας δεν είναι απλώς μια ακόμη μορφή εγκληματικότητας. Φανερώνει παθογένειες που αφορούν την οικογένεια, τους θεσμούς, την αστυνομική ανταπόκριση, την κοινωνική ανοχή και την ίδια την αντίληψη περί ισότητας.
Βεβαίως, υπάρχει και ένας προφανής αντίλογος που δεν μπορεί να απορριφθεί ελαφρά τη καρδία. Το θύμα μιας ανθρωποκτονίας είναι θύμα ανεξαρτήτως φύλου, και ο δράστης είναι ανθρωποκτόνος ανεξαρτήτως του αν το θύμα είναι άγνωστος, σύζυγος, σύντροφος ή πρώην σύντροφος. Η ανθρώπινη ζωή έχει την ίδια αξία σε κάθε περίπτωση και το ποινικό δίκαιο οφείλει να είναι προσεκτικό όταν εισάγει ειδικές διακρίσεις. Ακριβώς γι’ αυτό η συζήτηση για το αν η γυναικοκτονία πρέπει να αναγνωριστεί ως αυτοτελές αδίκημα ή ως ειδική επιβαρυντική περίσταση δεν μπορεί να γίνεται με όρους συνθήματος. Απαιτεί σοβαρή ποινική τεκμηρίωση, σαφείς ορισμούς και αξιολόγηση των συνεπειών στο ποινικό σύστημα.
Η ιδιαίτερη κοινωνική και ηθική απαξία αυτών των εγκλημάτων βρίσκεται στο ότι συχνά τελούνται μέσα σε σχέσεις οικειότητας, εμπιστοσύνης και εξάρτησης. Ο θύτης δεν είναι ένας άγνωστος επιτιθέμενος, αλλά ένας άνθρωπος με τον οποίο το θύμα έχει μοιραστεί καθημερινότητα, προσωπικό χώρο, συναισθήματα, φόβους, ελπίδες και στιγμές ζωής. Το θύμα μιας ενδοοικογενειακής ή συντροφικής δολοφονίας είναι συχνά ένας άνθρωπος που κάποτε μοιράστηκε με τον θύτη όνειρα, σπίτι, καθημερινότητα, ίσως και απογόνους. Είναι ένας άνθρωπος που του εμπιστεύθηκε την πιο προσωπική πλευρά της ζωής του, που του γύρισε την πλάτη για να κοιμηθεί στο ίδιο κρεβάτι. Αυτή η εμπιστοσύνη δεν προδόθηκε απλώς, σε πολλές περιπτώσεις έγινε στοιχείο εκμετάλλευσης για να αφαιρεθεί μια ζωή.
Πάνω σε αυτή τη βάση θα μπορούσε να αναζητηθεί και η ενδεχόμενη νομική διάκριση τέτοιων εγκλημάτων. Όχι ως αποτέλεσμα ηθικού πανικού ή συμβολικής νομοθέτησης, αλλά ως προσπάθεια να αναγνωριστεί θεσμικά μια πρόσθετη απαξία, η αφαίρεση ζωής μέσα από την κατάχρηση σχέσης εμπιστοσύνης, οικειότητας ή σε ορισμένες περιπτώσεις και εξάρτησης. Δύσκολα μπορεί να σκεφτεί κανείς κάτι πιο ειδεχθές από το να σου αφαιρεί τη ζωή εκείνος με τον οποίο κάποτε αποφάσισες να τη μοιραστείς και στον οποίο την εμπιστεύτηκες. Ας αναζητηθεί, λοιπόν, ο τρόπος με τον οποίο αυτή η ιδιαίτερη απαξία μπορεί να αποκτήσει και νομική υπόσταση. Διότι η ηθική της υπόσταση είναι ήδη τεράστια.
