Τι τελικά αποτρέπει την οδηγική παραβατικότητα;
Σχεδόν καθημερινά πλέον καταγράφονται θλιβερά περιστατικά στους δρόμους, με οδηγούς και πεζούς να χάνουν τη ζωή τους, ακόμη και πάνω σε πεζοδρόμια όπου καταλήγουν ανεξέλεγκτα οχήματα.
Επτακόσια ευρώ στην Ελλάδα, 135 στη Γαλλία. Τόσο είναι το βασικό πρόστιμο για παραβίαση ερυθρού σηματοδότη στις δύο χώρες, πέρα από τις πρόσθετες διοικητικές κυρώσεις που προβλέπονται σε καθεμία.
Με μια πρώτη ματιά, η Ελλάδα φαίνεται πολύ αυστηρότερη. Είναι όμως πράγματι;
Για τον οδηγό, μεγαλύτερη σημασία από το ύψος της ποινής μπορεί να έχει κάτι απλούστερο: πόσο πιθανό θεωρεί ότι είναι να εντοπιστεί.
Ένα πρόστιμο 700 ευρώ ασφαλώς λειτουργεί αποτρεπτικά. Αν όμως ο οδηγός πιστεύει ότι η πιθανότητα να βεβαιωθεί η παράβαση είναι μικρή, το πρόστιμο παραμένει σε μεγάλο βαθμό θεωρητική απειλή. Αντίθετα, τα 135 ευρώ αποκτούν διαφορετικό βάρος όταν ο οδηγός γνωρίζει ότι μια κάμερα μπορεί να καταγράψει αυτομάτως κάθε παραβίαση.
Η Γαλλία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σύμφωνα με το γαλλικό Εθνικό Παρατηρητήριο Οδικής Ασφάλειας, το 2024 καταγράφηκαν αυτοματοποιημένα 273.692 παραβιάσεις ερυθρού σηματοδότη. Η παράβαση μπορούσε να βεβαιωθεί χωρίς να βρίσκεται τροχονόμος στο σημείο.
Αντίστοιχα, το 2024 πραγματοποιήθηκαν στη Γαλλία περίπου 8,4 εκατομμύρια έλεγχοι αλκοόλ, με το 3,1% να είναι θετικό. Το μήνυμα προς τον οδηγό δεν είναι απλώς «αν σε πιάσουν, θα τιμωρηθείς». Είναι κυρίως ότι υπάρχει σημαντική πιθανότητα να ελεγχθείς.
Η εικόνα στην Ελλάδα, πάντως, αλλάζει αισθητά τα τελευταία χρόνια. Στην Αττική, σύμφωνα με τα στοιχεία της Τροχαίας, οι οδηγοί που ελέγχθηκαν με αλκοτέστ αυξήθηκαν από 157.447 το 2024 σε 362.955 το 2025, δηλαδή κατά περίπου 130%. Παράλληλα, η χώρα περνά σταδιακά σε ένα μοντέλο εκτεταμένης αυτοματοποιημένης επιτήρησης.
Στην Αττική έχουν εγκατασταθεί 388 κάμερες για τον έλεγχο παραβιάσεων ερυθρού σηματοδότη, ενώ παράλληλα λειτουργούν πιλοτικά συστήματα καμερών με δυνατότητες τεχνητής νοημοσύνης. Μέχρι τον Ιούλιο του 2026 είχαν ήδη επιδοθεί περισσότερες από 4.100 κλήσεις μέσω του πιλοτικού συστήματος και το 41% αφορούσε παραβίαση κόκκινου σηματοδότη.
Αυτή ίσως είναι η σημαντικότερη αλλαγή στην ελληνική πολιτική οδικής ασφάλειας. Για πολλά χρόνια η δημόσια συζήτηση επικεντρωνόταν κυρίως στην αυστηροποίηση των κυρώσεων: μεγαλύτερα πρόστιμα, περισσότερες ημέρες αφαίρεσης διπλώματος, αυστηρότερη αντιμετώπιση της υποτροπής.
Οι ποινές ασφαλώς πρέπει να είναι ουσιαστικές. Δεν αρκούν όμως από μόνες τους.
Το πραγματικό ερώτημα είναι: τι αποτρέπει περισσότερο τον οδηγό; Ένα πρόστιμο 700 ευρώ που θεωρεί απίθανο να του επιβληθεί ή ένα μικρότερο πρόστιμο όταν γνωρίζει ότι η πιθανότητα εντοπισμού είναι υψηλή, σχεδόν βέβαιη;
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να μειωθούν τα ελληνικά πρόστιμα. Σημαίνει ότι η αυστηρότητα του νόμου πρέπει να συνοδεύεται από συστηματική και διαρκή επιτήρηση.
Τα πρόσφατα αποτελέσματα είναι, πάντως, ενθαρρυντικά. Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι θάνατοι από τροχαίες συγκρούσεις στην Ελλάδα μειώθηκαν το 2025 κατά 22% σε σχέση με το 2024, από 64 σε περίπου 50 νεκρούς ανά εκατομμύριο κατοίκων. Δεν μπορεί φυσικά αυτή η μείωση να αποδοθεί μόνο στην αύξηση των ελέγχων. Η οδική ασφάλεια εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
Αυτό που αξίζει να εξεταστεί τα επόμενα χρόνια είναι αν η συχνότερη και περισσότερο αυτοματοποιημένη επιτήρηση θα αλλάξει σταθερά την οδηγική συμπεριφορά.
Γιατί τελικά η πιο αποτελεσματική σκέψη δεν είναι: «Αν με πιάσουν, θα πληρώσω 700 ευρώ». Αλλά: «Αν το κάνω, είναι πολύ πιθανό να με πιάσουν».
