Ο «πυρηνικός τάφος» των ΗΠΑ: Έθαψαν 80.000 κυβικά μέτρα ραδιενεργών αποβλήτων – 50 χρόνια μετά αρχίζει να καταρρέει
Στη μέση του απέραντου Ειρηνικού Ωκεανού βρίσκεται μια από τις πιο σκοτεινές κληρονομιές του Ψυχρού Πολέμου. Πρόκειται για τον περίφημο Θόλο του Ρούνιτ (Runit Dome), μια γιγαντιαία κατασκευή από σκυρόδεμα που δημιουργήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 για να «φυλακίσει» περίπου 80.000 κυβικά μέτρα ραδιενεργών αποβλήτων από τις αμερικανικές πυρηνικές δοκιμές στις Νήσους Μάρσαλ.
Σήμερα, σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, οι ρωγμές στη δομή και η φυσική διάβρωση απειλούν να μετατρέψουν τον λεγόμενο «πυρηνικό τάφο» σε μία νέα περιβαλλοντική απειλή.
Το αποτύπωμα των πυρηνικών δοκιμών
Η ιστορία ξεκινά στις δεκαετίες του 1940 και του 1950, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποίησαν τις Νήσους Μάρσαλ ως βασικό πεδίο πυρηνικών δοκιμών κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
Στην περιοχή πραγματοποιήθηκαν συνολικά 67 πυρηνικές εκρήξεις, εκ των οποίων οι 43 στο ατόλλιο Ενεγουετάκ (Enewetak), εκεί όπου βρίσκεται σήμερα ο θόλος. Ανάμεσά τους ήταν και η διαβόητη δοκιμή Castle Bravo, μία από τις ισχυρότερες θερμοπυρηνικές εκρήξεις που πραγματοποίησαν ποτέ οι ΗΠΑ, με ισχύ περίπου χίλιες φορές μεγαλύτερη από τη βόμβα που έπληξε τη Χιροσίμα.
Οι εκρήξεις εξαφάνισαν νησίδες, μόλυναν το έδαφος και τον βυθό με ραδιενεργή τέφρα και ανάγκασαν ολόκληρες κοινότητες να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.
Η λύση που αποδείχθηκε προσωρινή
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 οι αμερικανικές αρχές επιχείρησαν να περιορίσουν τη ραδιενεργό μόλυνση.
Το επιφανειακό στρώμα του μολυσμένου εδάφους, η ραδιενεργή τέφρα, βλάστηση, μπάζα και στρατιωτικά υπολείμματα συγκεντρώθηκαν μέσα στον κρατήρα Cactus, που είχε δημιουργηθεί από προηγούμενη πυρηνική δοκιμή στο νησί Ρούνιτ.
Στη συνέχεια ο κρατήρας καλύφθηκε με 358 τεράστιες πλάκες σκυροδέματος, σχηματίζοντας έναν θόλο διαμέτρου περίπου 115 μέτρων και πάχους 45 εκατοστών.
Ωστόσο, το έργο είχε ένα κρίσιμο κατασκευαστικό μειονέκτημα: οι μηχανικοί δεν σφράγισαν ποτέ τον πυθμένα του κρατήρα. Θεώρησαν ότι το κοραλλιογενές υπέδαφος θα λειτουργούσε ως φυσικό φράγμα, κάτι που αποδείχθηκε λανθασμένο, καθώς το κοράλλι είναι πορώδες και επιτρέπει τη διέλευση του νερού.
Οι φόβοι για το μέλλον
Σχεδόν πέντε δεκαετίες μετά, οι επιπτώσεις του χρόνου και της κλιματικής αλλαγής έχουν εντείνει τις ανησυχίες.
Στο εσωτερικό του θόλου βρίσκονται περίπου 120.000 τόνοι μολυσμένου υλικού, ανάμεσά τους χώμα, στάχτη, στρατιωτικά απορρίμματα και τμήματα σκυροδέματος που περιέχουν ραδιενεργά στοιχεία. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η παρουσία πλουτωνίου-239, ενός εξαιρετικά τοξικού ισοτόπου με χρόνο ημιζωής που ξεπερνά τα 24.000 χρόνια.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το θαλασσινό νερό ήδη διεισδύει από το κάτω μέρος της κατασκευής, ενώ σε διάφορα σημεία έχουν εντοπιστεί ρωγμές στην επιφάνειά της.
Ο φυσικός ωκεανογράφος Κεν Μπούεσελερ από το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο Woods Hole έχει χαρακτηρίσει τον θόλο «μια προσωρινή λύση που ποτέ δεν σχεδιάστηκε για να αντέξει στον χρόνο», υποστηρίζοντας ότι το νερό κυκλοφορεί ήδη μέσα από τα ραδιενεργά απόβλητα.
Η διαμάχη για την ευθύνη
Το ζήτημα έχει προκαλέσει έντονη αντιπαράθεση ανάμεσα στις Νήσους Μάρσαλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η κυβέρνηση των Νήσων Μάρσαλ ζητά εδώ και χρόνια είτε την ενίσχυση της προστασίας είτε την πλήρη απομάκρυνση των ραδιενεργών αποβλήτων από το ατόλλιο, εκφράζοντας φόβους ότι η επιδείνωση της κατάστασης θα μπορούσε να έχει σοβαρές περιβαλλοντικές συνέπειες.
