ΔΕΘ: Από εμπορική έκθεση στην κορυφαία πολιτική σκηνή – Γιατί ανεβαίνουν οι Πρωθυπουργοί στη Θεσσαλονίκη
Κάθε Σεπτέμβριο η ίδια εικόνα, η ίδια ιστορία! Ο εκάστοτε Πρωθυπουργός ανεβαίνει στη Θεσσαλονίκη, επισκέπτεται τα περίπτερα της ΔΕΘ, συναντά παραγωγικούς φορείς και κορυφώνει την παρουσία του με μια μεγάλη ομιλία γεμάτη εξαγγελίες. Η πολιτική επικαιρότητα περιστρέφεται για ημέρες γύρω από το «τι θα πει στη ΔΕΘ;». Μόνο που δεν ήταν πάντα έτσι.
Η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης ξεκίνησε ως μια μεγάλη εμπορική και οικονομική διοργάνωση και χρειάστηκαν δεκαετίες για να μετατραπεί σε αυτό που γνωρίζουμε σήμερα, έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς του πολιτικού ημερολογίου.
Γιατί πηγαίνει ο Πρωθυπουργός στη ΔΕΘ;
Η απάντηση έχει δύο επίπεδα. Το πρώτο είναι ιστορικό, καθώς οι πολιτικοί πηγαίνουν στη ΔΕΘ επειδή έτσι καθιερώθηκε ήδη από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της. Το δεύτερο είναι πολιτικό, αφού με το πέρασμα των δεκαετιών, η παρουσία μετατράπηκε σε θεσμό και τελικά σε μια μοναδική ευκαιρία για την κυβέρνηση να παρουσιάσει τις οικονομικές και πολιτικές της προτεραιότητες μπροστά σε ολόκληρη τη χώρα.
Η απαρχή αυτής της παράδοσης βρίσκεται στο 1928 και στον Ελευθέριο Βενιζέλο. Στις 30 Σεπτεμβρίου εκείνης της χρονιάς είχε εγκαινιαστεί η 3η ΔΕΘ. Ο Βενιζέλος, επιστρέφοντας από την Ιταλία, έφτασε στη Θεσσαλονίκη με το τρένο και επισκέφθηκε την Έκθεση.
Η παρουσία του ήταν περισσότερο θεσμική παρά πολιτική. Περιηγήθηκε στα περίπτερα, ανάμεσα σε εκθέτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, και εξήρε τη σημασία της διοργάνωσης για τη χώρα. Μάλιστα, στη δήλωσή του έδινε έμφαση στο οικονομικό και αναπτυξιακό έργο της Έκθεσης, χαρακτηρίζοντάς το «μέγα» και εκφράζοντας την πεποίθηση ότι πρέπει να υπάρχει αισιοδοξία για το μέλλον.
Ο Βενιζέλος έβαλε το πρώτο λιθαράκι
Ο Βενιζέλος δεν επισκέφθηκε ξανά τη ΔΕΘ, όμως η παρουσία του το 1928 είχε σημασία ακριβώς επειδή δημιούργησε ένα προηγούμενο.
Έναν χρόνο αργότερα, το 1929, εμφανίστηκε στην Έκθεση ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος, Παναγής Τσαλδάρης. Έτσι ξεκίνησε και μια άλλη παράδοση που διατηρείται μέχρι σήμερα: η επίσκεψη των αρχηγών των κομμάτων της αντιπολίτευσης στη ΔΕΘ.
Και τότε, όμως, η πολιτική δεν είχε ακόμη καταλάβει τη ΔΕΘ. Ούτε ο Βενιζέλος ούτε ο Τσαλδάρης χρησιμοποίησαν την παρουσία τους για μια μεγάλη πολιτική ομιλία. Η Έκθεση παρέμενε πρωτίστως ένας οικονομικός και εμπορικός θεσμός.
Τα πρώτα χρόνια οι ηγέτες απέφευγαν τα περί… πολιτικής
Για αρκετά χρόνια οι πολιτικοί ηγέτες δεν αντιμετώπιζαν τη ΔΕΘ ως χώρο για πολιτικές εξαγγελίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Ιωάννης Μεταξάς, ο οποίος εγκαινίασε την Έκθεση το 1936, λίγες εβδομάδες μετά την επιβολή της 4ης Αυγούστου, και περιορίστηκε να τη χαρακτηρίσει «έργο εξόχως ειρηνικόν».
Ακόμη και ο διάδοχος Παύλος, όταν βρέθηκε στη ΔΕΘ, περιορίστηκε στην κήρυξη της έναρξης και στη συνέχεια περιηγήθηκε στα περίπτερα, φτάνοντας μέχρι το περίπτερο της Μπουτάρης για να δοκιμάσει κρασί.
Από τη δεκαετία του ’50 αρχίζει να αλλάζει ο ρόλος της
Ο πόλεμος και η Κατοχή διέκοψαν βίαια την ιστορία της Έκθεσης. Οι εγκαταστάσεις της καταλήφθηκαν από τους Γερμανούς το 1941 και ανατινάχτηκαν το 1944, πριν από την αποχώρησή τους. Η ΔΕΘ επαναλειτούργησε το 1951. Τα εγκαίνια έκανε ο βασιλιάς Παύλος, ενώ την Έκθεση επισκέφθηκε και ο διευθυντής Ευρώπης του Σχεδίου Μάρσαλ, Γουίλιαμ Φόστερ.
Το 1954, όμως, καταγράφεται ένας σημαντικός σταθμός: την Έκθεση εγκαινίασε ο Πρωθυπουργός Αλέξανδρος Παπάγος, ο πρώτος Πρωθυπουργός που την επισκέφθηκε μεταπολεμικά. Από εκεί και μετά η σχέση της ΔΕΘ με την κορυφή της πολιτικής εξουσίας γίνεται ολοένα στενότερη.
Ο Καραμανλής και η ΔΕΘ ως ετήσιος πολιτικός σταθμός
Η παρουσία του Κωνσταντίνου Καραμανλή στη ΔΕΘ το 1956 δείχνει πόσο διαφορετικός ήταν ήδη ο συμβολισμός της.
Ο τότε Πρωθυπουργός έφτασε στη Θεσσαλονίκη με πολεμικό πλοίο, πήγε στην Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών και στη συνέχεια στην Έκθεση, όπου έκανε τα εγκαίνια. Η ημέρα ολοκληρώθηκε με ναυτική γιορτή και επίσημο δείπνο. Στην ομιλία του, μάλιστα, έκανε απολογισμό των αποτελεσμάτων της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησής του, με αφορμή τη συμπλήρωση έξι μηνών από τις εκλογές.
Δεν ήταν ακόμη η σημερινή ΔΕΘ των μεγάλων εξαγγελιών, αλλά ο θεσμός είχε αρχίσει να αποκτά πολιτικό περιεχόμενο.
«Η Έκθεσις δεν πολιτεύεται» – αλλά η πολιτική μπήκε μέσα
Υπάρχει μια χαρακτηριστική φράση που αποτυπώνει αυτή τη μεταβατική περίοδο.
Το 1956, ο πρέσβης της Σοβιετικής Ένωσης διαμαρτυρήθηκε επειδή μέσα στον εκθεσιακό χώρο υπήρχε περίπτερο ιδιώτη με βιβλία εναντίον της χώρας του. Ο πρόεδρος της ΔΕΘ τον διαβεβαίωσε ότι το περίπτερο θα κλείσει, λέγοντας πως «η Έκθεσις δεν πολιτεύεται».
Το 1962, μάλιστα, ο διευθυντής του τσεχοσλοβακικού περιπτέρου διαμαρτυρήθηκε για το πολιτικό περιεχόμενο της ομιλίας του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον, ο οποίος βρισκόταν στη ΔΕΘ και άναψε τη συμβολική «φλόγα της ελευθερίας».
Η μεγάλη στροφή ήρθε με τον Ανδρέα Παπανδρέου
Η πραγματική μεταμόρφωση της ΔΕΘ σε πολιτικό βήμα συνδέεται στο υλικό με την περίοδο του Ανδρέα Παπανδρέου.
Το 1982, μετά τις εκλογές του 1981 και την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας πλέον, δεν βρέθηκε μαζί με τον νέο Πρωθυπουργό στη ΔΕΘ. Ο Ανδρέας Παπανδρέου εγκαινίασε την 47η διοργάνωση και εκφώνησε μια βαρυσήμαντη πολιτική ομιλία.
And the rest is history…
Γιατί λοιπόν η ΔΕΘ είναι σήμερα τόσο σημαντική;
Γι’ αυτό σήμερα, όταν ένας Πρωθυπουργός ανεβαίνει στη Θεσσαλονίκη, δεν πηγαίνει απλώς για να δει τα… περίπτερα. Πηγαίνει σε έναν χώρο όπου η οικονομία, η επιχειρηματικότητα, η κοινωνία, η αντιπολίτευση, οι διαδηλώσεις και τα μέσα ενημέρωσης συναντιούνται μπροστά στις κάμερες. Και κυρίως πηγαίνει σε έναν θεσμό που η ίδια η πολιτική ζωή της χώρας έχει φορτίσει με προσδοκίες.
Η ΔΕΘ δεν ήταν εξαρχής η «πολιτική πασαρέλα» του Σεπτεμβρίου. Έγινε τέτοια σταδιακά, επειδή οι ίδιοι οι πολιτικοί, τα κόμματα, οι δημοσιογράφοι και η κοινωνία έμαθαν να περιμένουν από εκεί τις μεγάλες ειδήσεις για την οικονομία και την κυβερνητική πολιτική.
Και αυτή ακριβώς είναι η απάντηση στο ερώτημα γιατί, σχεδόν έναν αιώνα μετά την πρώτη διοργάνωση, η άφιξη του Πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη εξακολουθεί να αποτελεί πολιτικό γεγονός εθνικής εμβέλειας.
