Πώς η εξάρτηση από το ChatGPT επηρεάζει σκέψη, μνήμη και συμπεριφορά
Το ChatGPT και τα αντίστοιχα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια μέρος της καθημερινότητας. Όμως, η εύκολη πρόσβαση σε απαντήσεις αρχίζει να αντικαθιστά την ανθρώπινη σκέψη.
Μικρή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Applied Cognitive Psychology επιχειρεί να απαντήσει. Πόσο το ChatGPT μάς «χαλάει» το μυαλό;
Σύμφωνα με την παρούσα εργασία, η βαριά και άκριτη χρήση του συνδέεται με αλλαγές στον τρόπο που θυμόμαστε, αποφασίζουμε, μαθαίνουμε και σχετιζόμαστε με τον περίγυρό μας.
Μάλιστα, από την Γαλλία προέκυψε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα, με ένα κοινό μοτίβο. Σε έρευνα που σημειώθηκε, υπήρξαν 45 συνεντεύξεις νεαρών ενηλίκων, οι οποίοι χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη σε καθημερινή βάση. Στις απαντήσεις τους, υπήρξε ένα κοινό μοτίβο: όσο περισσότερο «εμπιστεύονταν» στο μοντέλο τη νοητική προσπάθεια, τόσο λιγότερο έμπαιναν στη διαδικασία να αναλύσουν ένα πρόβλημα, να ελέγξουν πηγές ή να θυμηθούν μόνοι τους.
Οι ψυχολόγοι ονομάζουν την τάση «γνωστική εκφόρτωση»: επιστρατεύουμε εξωτερικά εργαλεία για να μειώσουμε το φορτίο της μνήμης και της κρίσης. Το κάνουμε με αριθμομηχανές, σημειώσεις και μηχανές αναζήτησης. Η ειδοποιός διαφορά έγκειται στο ότι οι πλατφόρμες δεν αποθηκεύουν ή επεξεργάζονται απλώς τις πληροφορίες αλλά, συνήθως, προσφέρουν μια έτοιμη, οργανωμένη απάντηση σε κάθε πρόκληση.
Μάλιστα, αρκετοί συμμετέχοντες εξομολογήθηκαν ότι ο τρόπος της εύρεσης της… εύκολης απάντησης, τούς έκαναν λιγότερο πρόθυμους να σκεφτούν σε βάθος. Κάποιοι έκαναν λόγο για «πνευματική τεμπελιά» και μικρότερη διάρκεια προσοχής.
Άλλοι ανέφεραν ότι συγκρατούσαν λιγότερα δεδομένα, επειδή είχαν συνηθίσει να ρωτούν ξανά το chatbot αντί να προσπαθούν να θυμηθούν. Το πρόβλημα, όπως περιέγραψε ένας φοιτητής, δεν ήταν ότι έβρισκε γρήγορα τη λύση, αλλά ότι μετά δεν την κρατούσε.
Με το πέρασμα του χρόνου, αυτή η συνήθεια φάνηκε να μειώνει την εμπιστοσύνη στην προσωπική εκτίμηση. Το εργαλείο λειτουργούσε σαν «δίχτυ ασφαλείας»: χρήσιμο όσο υπάρχει, αγχωτικό όταν δεν είναι διαθέσιμο. Ορισμένοι ένιωθαν στρες ή μια αίσθηση παράλυσης όταν το σύστημα τίθετο εκτός λειτουργίας.
Μετατοπίσεις αναδείχθηκαν και στην κοινωνική συμπεριφορά. Κάποιοι προτιμούσαν να συζητούν με την τεχνητή νοημοσύνη αντί με συμφοιτητές, συναδέλφους ή καθηγητές.
Υπάρχουν και μερικές άλλες περιπτώσεις, κατά τις οποίες το ChatGPT περιγράφηκε σχεδόν σαν… φίλος: πάντα διαθέσιμο, πάντα πρόθυμο να απαντήσει, χωρίς κριτική. Αυτό αν και προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, ειδικά σε περιόδους άγχους ή μοναξιάς, δεν αντικαθιστά την διαπροσωπική σχέση. Το να αφήνουν στην άκρη σταδιακά την πραγματική επαφή με τους ανθρώπους, οδηγούσε σε συναισθήματα που προσομοίαζαν την κοινωνική απομόνωση.
Η ίδια μελέτη κατέγραψε και ανέδειξε ένα πιο θετικό μοτίβο. Ορισμένοι συμμετέχοντες αξιοποιούσαν το ChatGPT δημιουργικά. Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν αντέγραφαν την απάντηση. Τη είχαν ως αφετηρία. Έτσι, δεν ατροφούσε η σκέψη – το εργαλείο την υποστήριζε.
